«Πεντάκυκλο»: Το έργο του Γ. Ζογγολόπουλου παίρνει ξανά ζωή στην Ομόνοια [vid]
Η κίνηση τροφοδοτούμενη από το νερό του συντριβανιού δίνει ζωή στο κέντρο της πόλης
ΤΕΧΝΗ

«Πεντάκυκλο»: Το έργο του Γ. Ζογγολόπουλου παίρνει ξανά ζωή στην Ομόνοια [vid]

«Πεντάκυκλο»: Τοποθετήθηκε για πρώτη φορά στην Ομόνοια το 2008 και σήμερα πια επανέρχεται σε πλήρη λειτουργία.

«Πεντάκυκλο»: Ένα έργο ζωντανό, ένα έργο-σύμβολο για την Αθήνα, βρίσκεται πάλι στην αρχική του θέση, στην Ομόνοια και με την κίνησή του δίνει και παίρνει ζωή από την πόλη.

Ο Δήμος Αθηναίων, το Ίδρυμα Γεώργιου Ζογγολόπουλου και το Ίδρυμα Ωνάση επανέφεραν το «Πεντάκυκλο», του διεθνώς αναγνωρισμένου γλύπτη Γεώργιου Ζογγολόπουλου, σε πλήρη λειτουργία.

Το έργο είναι μια υδροκινητική εγκατάσταση ύψους 15 μέτρων, κατασκευασμένη από ανοξείδωτο χάλυβα. Πρόκειται για μια σταυροειδή κατασκευή με πέντε κύκλους, οι οποίοι κινούνται με τη βοήθεια του νερού. Το έργο παίρνει ζωή από το νερό που η αδιάκοπη ροή το, δίνει ζωή στους πέντε μεταλλικούς κύκλους που το αποτελούν, αντανακλώντας τον ρυθμό της πόλης. Το υδροκινητικό γλυπτό αποκαταστάθηκε με την αποκλειστική χορηγία του Ιδρύματος Ωνάση και βρίσκεται μετά από πολλά χρόνια σε πλήρη λειτουργία, από την Πέμπτη 14 Μαΐου 2020, που έγινε και η παράδοση της νέας Πλατείας Ομονοίας στους πολίτες της Αθήνας.

Ο γλύπτης, παρουσίασε το έργο «Πεντάκυκλο» για πρώτη φορά στην Μπιενάλε της Βενετίας το 2001 και κατόπιν τοποθετήθηκε στην πλατεία Ομονοίας. Ήταν τότε σε ηλικία 99 ετών. Το 1940 ήταν για πρώτη φορά που παρουσιάστηκε στη Μπιενάλε της Βενετίας συνδέοντας το όνομά του με τη συγκεκριμένη Μπιενάλε για έξι δεκαετίες, έως και το 2001 όπου λαμβάνει μέρος για τελευταία φορά με το εν λόγω γλυπτό, που από το 2008 βρίσκεται τοποθετημένο στην πλατεία Ομονοίας. Η ηλικία άλλωστε δεν ήταν ποτέ θέμα για τον καλλιτέχνη, του οποίου το έργο εκτείνεται σε μια περίοδο περίπου οκτώ δεκαετιών παρουσιάζοντας μεγάλη ποικιλία, ευρεία θεματογραφία και τάση για συνεχή ανανέωση, γεγονός που τού έδωσε το προσωνύμιο «ο αιώνιος έφηβος».

Η πρόθεση του καλλιτέχνη ήταν να βρίσκεται το Πεντάκυκλο σε διαρκή κίνηση, με την αδιάκοπη ροή νερού. Την κίνηση αυτή οραματίστηκε ο Ζογγολόπουλος, λέγοντας ότι «το νερό λειτουργεί σαν το αίμα του γλυπτού». Το έργο λειτούργησε για ελάχιστο χρόνο έτσι όπως το συνέλαβε ο καλλιτέχνης, αφενός εξαιτίας πρακτικών δυσκολιών και, αφετέρου, λόγω των συνεχών εργασιών στην πλατεία Ομονοίας. Τώρα, το έργο ζωντανεύει ξανά, μετά από εκτεταμένες εργασίες αποκατάστασης, και παραδίδεται στους πολίτες της Αθήνας, αναδεικνύοντας έτσι τη σημασία της δημόσιας τέχνης στην καθημερινή ζωή της πόλης.

Όπως αναφέρει ο Άγγελος Μωρέτης, αρχιτέκτων και γενικός διευθυντής του Ιδρύματος Γεώργιου Ζογγολόπουλου: «Το έργο του Ζογγολόπουλου, του κατεξοχήν εκφραστή της γλυπτικής στον δημόσιο χώρο, μας βοηθάει να αναλογιστούμε και να επαναπροσδιορίσουμε τον ρόλο μας ως ενεργοί πολίτες, και τη σχέση μας με τον όρο “δημόσιος” στον πολιτισμό και την καθημερινότητά μας».

Η διευθύντρια Πολιτισμού του Ιδρύματος Ωνάση, Αφροδίτη Παναγιωτάκου, επισημαίνει: «Η πλατεία Ομονοίας δεν ενώνει μόνο ορισμένους από τους πιο κεντρικούς δρόμους της πόλης. Ενώνει και νοηματικά το παρελθόν με το μέλλον της, είναι ένας παραδοσιακός τόπος συνάντησης, ένα εμβληματικό σημείο στο χαμηλό υπογάστριο της Αθήνας. Το έργο του Γ. Ζογγολόπουλου, ενός καλλιτέχνη που μεγάλωσε σε αυτή την πλατεία, είναι ένα ιδιαίτερο δημιούργημα το οποίο στηρίζεται στην αδιάλειπτη ροή, που μοιάζει σαν να συμπληρώνει τον ρυθμό του κέντρου της πόλης. Στο Ίδρυμα Ωνάση πιστεύουμε στη δημοκρατικότητα της Τέχνης και στη διάχυσή της στον δημόσιο χώρο. Γι’ αυτό, όταν μιλάμε για πολιτισμό στον δημόσιο χώρο, σκεφτόμαστε μια πόλη που μας περιέχει όλους. Ένα έργο τέχνης πρέπει να ενεργοποιεί μια σχέση με τους πολίτες, το περιβάλλον, την τοποθεσία, το παρόν, το παρελθόν και, κυρίως, το μέλλον της πόλης».

Ο Γιώργος Ζογγολόπουλος ήδη από τη δεκαετία του 50 άρχισε να ασχολείται με τα μνημειακά έργα σε δημόσιους χώρους. Το 1961 παραδίδει το μνημείο του Ζαλόγγου ύψους 15 μέτρων, μήκους 18 μέτρων που αποτελείται από έξι γυναικείες αφαιρετικές μορφές.

Από τη δεκαετία του 80 αρχίζει η περίοδος της δημόσιας γλυπτικής. Το 1993 συμμετέχει στη Μπιενάλε Βενετίας με ατομική έκθεση παρουσιάζοντας το υδροκινητικό γλυπτό «Ομπρέλες». Το 1995 θα είναι σημαντικό για τις «Ομπρέλες». Το γλυπτό έτυχε ευρείας αποδοχής και αναγνωρισιμότητας, παρουσιάστηκε από το γλύπτη στη Μπιενάλε της Βενετίας ως μια στατική αυτή τη φορά συστοιχία από αιωρούμενες ομπρέλες που αέρινα στηρίζονται σε διαγώνιους άξονες και επιλέχτηκε για να τοποθετηθεί στην είσοδο της έκθεσης πάνω σε μια πλωτή εξέδρα.

Οι «Ομπρέλες» του Ζογγολόπουλου στις Βρυξέλλες

Εκείνη τη χρονιά οι «Ομπρέλες» θα κερδίσουν το Α’ βραβείο στον Πανευρωπαϊκό διαγωνισμό που διεξήχθη για την τοποθέτηση έργων τέχνης στο κτήριο του Συμβουλίου Υπουργών της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις Βρυξέλλες και θα τοποθετηθούν στο Cour d’ Honneur του κτηρίου, όπου βρίσκεται και σήμερα.

Το 1997 όταν η Θεσσαλονίκη αποτέλεσε πολιτιστική πρωτεύουσα της Ευρώπης, οι «Ομπρέλες» τοποθετήθηκαν στην παραλία της πόλης όπου βρίσκονται μέχρι σήμερα. Ένα χρόνο αργότερα, ο γλύπτης θα δημιουργήσει ένα παρόμοιο γλυπτό για το Ψυχικό, το προάστιο της Αθήνας στο οποίο είχε εγκατασταθεί από τον Μεσοπόλεμο. Το γλυπτό τοποθετήθηκε από τον Δήμο στο Φάρο Ψυχικού επί της Λεωφόρου Κηφισίας.

Ο Ζογγολόπουλος ήταν παραγωγικότατος μέχρι το τέλος της ζωής του. Από τις 30 Ιανουαρίου ως τις 21 Μαρτίου 2002 πραγματοποίησε την τελευταία ατομική έκθεση της καριέρας του εγκαινιάζοντας ταυτόχρονα τη γκαλερί Αστρολάβος-Art life στην Αθήνα. Πέθανε στις 11 Μαΐου 2004 σε ηλικία 101 ετών και ενταφιάστηκε στο κοιμητήριο της Κηφισιάς. Λίγο πριν τον θάνατό του, τον Φεβρουάριο του 2004, ίδρυσε το κοινωφελές Ίδρυμα Γεωργίου Ζογγολόπουλου. Στο Ίδρυμα κληροδότησε όλο το καλλιτεχνικό του έργο, καθώς και εκείνο της συζύγου του. Έδρα του ιδρύματος είναι το διαμέρισμα σε πολυκατοικία του στο Παλαιό Ψυχικό το οποίο τη δεκαετία του 1970 πήρε τη θέση της παλιάς μονοκατοικίας του ζεύγους. Οι χώροι του Ιδρύματος είναι επισκέψιμοι και κανείς μπορεί εκεί να δει τόσο έργα τέχνης όσο και αρχειακό υλικό. Το ίδρυμα προσφέρει επίσης ετήσια υποτροφία σε φοιτητές της ΑΣΚΤ, ενώ πραγματοποιεί ξεναγήσεις και εκθέσεις.

Ο Γιώργος Ζογγολόπουλος με το έργο του “Φακός με καμινάδες” σε ατομική του έκθεση στην Γκαλερί Bernier το 1990 (Από George Zongolopoulos Foundation – George Zongolopoulos Foundation)

Read more