Φρίντα Κάλο:  «Γεννήθηκα ζωγράφος» – Μια ασυμβίβαστη καλλιτέχνης, πηγή έμπνευσης για εκατομμύρια γυναίκες
«Το πιο σημαντικό μέρος του σώματος μου είναι το μυαλό μου»
ΤΕΧΝΗ

Φρίντα Κάλο: «Γεννήθηκα ζωγράφος» – Μια ασυμβίβαστη καλλιτέχνης, πηγή έμπνευσης για εκατομμύρια γυναίκες

Φρίντα Κάλο: 113 χρόνια από τη γέννηση της σπουδαίας Μεξικάνας ζωγράφου η μεταθανάτια φήμη της έφτασε στο σημείο που οι κριτικοί ονομάζουν «Φρινταμάνια» τον 21ο αιώνα.

Φρίντα Κάλο: Η σπουδαία Μεξικάνα καλλιτέχνιδα Μαγκνταλένα Κάρμεν Φρίντα Κάλο ι Καλντερόν, το πλήρες όνομά της, γεννήθηκε στις 6 Ιουλίου 1907 στο χωριό Κογιοακάν, που σήμερα αποτελεί τμήμα του ιστορικού κέντρου της Πόλης του Μεξικού, της πρωτεύουσας του Μεξικού. Ο πατέρας ήταν Γερμανός με Ουγγρικές ρίζες και η μητέρα της Ισπανίδα με ρίζες από τους ιθαγενείς της περιοχής. Πέθανε στις 13 Ιουλίου 1954.

Τα πρώτα χρόνια

Η Φίντα Κάλο προσβλήθηκε από μικρή, με πολιομυελίτιδα που της άφησε μια μικρή αναπηρία στο πόδι. Η Κάλο ήταν δεμένη περισσότερο με τον πατέρα, που ήταν επαγγελματίας φωτογράφος και συχνά τον βοηθούσε στο στούντιο, όπου απέκτησε την οξεία ματιά για την λεπτομέρεια. Το 1922 εισήλθε στο Εθνικό Προπαρασκευαστικό Σχολείο της Πόλης του Μεξικού με σκοπό να σπουδάσει ιατρική. Εκεί συνάντησε για πρώτη φορά τον Ντιέγκο Ριβέρα, ο οποίο ζωγράφιζε μια μεγάλη τοιχογραφία στo αμφιθέατρο της σχολής.

Στη ζωγραφική της κυριαρχούν τα έντονα χρώματα, επηρεασμένη από τους πολιτισμούς και τον χαρακτήρα της πατρίδας της το Μεξικό, αλλά φαίνεται να έχει δεχτεί και επίδραση Ευρωπαϊκών ρευμάτων στα οποία συμπεριλαμβάνονται ο Ρεαλισμός, ο Συμβολισμός και ο Υπερρεαλισμός. Αρκετά έργα της είναι αυτοπροσωπογραφίες, μέσα από τις οποίες εκφράζεται ο προσωπικός πόνος και η σεξουαλικότητά της. Η ίδια περιγράφοντας την ταυτότητά της έλεγε ότι ήταν αποτέλεσμα δύο αντίρροπων δυνάμεων: της ευρωπαϊκής αποικιοκρατικής της πλευράς και της ιθαγενούς τοιαύτης.

Η Φρίντα Κάλο είναι μία από τις πιο σημαντικές ζωγράφους του 20ου αιώνα αλλά και μία από τις διάσημες φυσιογνωμίες στον κόσμο. Τα βασικά ζητήματα που την απασχόλησαν στη διάρκεια της ζωής της και μέσα από την τέχνη της είναι η ταυτότητα, το φύλο, οι κοινωνικές τάξεις, η φυλή, η αποικιοκρατία και πολλά άλλα που μας απασχολούν μέχρι και σήμερα. Παράλληλα, με τη ζωή της αμφισβήτησε τα στερεότυπα και τα «πρέπει» της εποχής και έζησε ελεύθερη, χωρίς συμβιβασμούς, μέχρι και την τελευταία στιγμή της ζωής της.

Το 1929 η Φρίντα Κάλο παντρεύτηκε το Μεξικάνο τοιχογράφο Ντιέγκο Ριβέρα, με τον οποίο μοιράζονταν τις ίδιες πολιτικές απόψεις. Ο Ντιέγκο Ριβέρα δώρισε το 1957 το «Γαλάζιο Σπίτι» της στο Κογιοακάν (Coyoacán), στην Πόλη του Μεξικού, και λειτουργεί πλέον ως μουσείο.

Η Φρίντα Κάλο στην αυλή του σπιτιού της

Το 1925, η 18χρονη Φρίντα Κάλο επέστρεφε από το σχολείο, όταν ένα αμάξι συγκρούστηκε με το λεωφορείο της, σκοτώνοντας πολλούς επιβάτες και τραυματίζοντας σοβαρά την ίδια. Αυτό το ατύχημα σημάδεψε τη ζωή της Φρίντα, που ήδη ταλαιπωρημένη πολλά χρόνια από την πολιομυελίτιδα, αναγκάστηκε να υποβληθεί σε δεκάδες επεμβάσεις, να εγκαταλήψει το όνειρό της να γίνει γιατρός και να καθηλωθεί στο κρεβάτι.

Φρίντα Κάλο, «Το λεωφορείο» (1929)

Τότε ήταν που ανακάλυψε την αγάπη της για τη ζωγραφική, αφού καθηλωμένη για μήνες η τέχνη ήταν η μόνη της παρηγοριά. Μάλιστα, η ίδια είχε δηλώσει: «Το ατύχημα και η μοναχική περίοδος της ανάρρωσης με έκανε να θέλω να ξεκινήσω ξανά από την αρχή, να ζωγραφίσω πράγματα ακριβώς όπως τα βλέπω με τα δικά μου μάτια και τίποτα περισσότερο».

Έτσι, άρχισε να ζωγραφίζει άτομα του περίγυρού της, όπως την οικογένεια και τους συμμαθητές της, αλλά και να εξερευνά την ταυτότητα της μέσα από την τέχνη της. Όταν γνώρισε το διάσημο καλλιτέχνη και μετέπειτα σύζυγο της Ντιέγκο Ριβέρα είχε ήδη δημιουργήσει έργα ενός «αυθεντικού καλλιτέχνη«, σύμφωνα με τον Ριβέρα.

Η Φρίντα κατάφερε να μετατρέψει τον πόνο σε πάθος της, που αποτύπωνε πάνω στον καμβά. Μπορεί ο πόνος να είναι βασικό θέμα στα έργα της, το βλέμμα της όμως παραμένει δυναμικό και εκείνη ανυπότακτη. Σε μία κοινωνία που θεωρεί τις γυναίκες θύματα, η Φρίντα αποδεικνύει ότι ο πόνος είναι μέρος της ζωής, που όμως δεν μας ορίζει, ενώ όπως έλεγε «μπορούμε να αντέξουμε περισσότερα από όσα νομίζουμε».

The Flying Bed, Νοσοκομείο Χένρι Φορντ (1932)

Σε μια από τις πρώτες ζωγραφιές της, την «Αυτοπροσωπογραφία που φορά φόρεμα από βελούδο» (1926), η Κάλο φιλοτέχνησε ένα πορτρέτο του εαυτού της πάνω σε ένα σκούρο φόντο με περιστρεφόμενα τυποποιημένα κύματα. Αν και η ζωγραφική της ήταν αρκετά αφηρημένη, η παρουσία της ως μοντέλου στον πίνακα αυτό έδειξε το ενδιαφέρον της για ρεαλισμό.

«Αυτοπροσωπογραφία που φορά φόρεμα από βελούδο» (1926)

Μετά την ανάρρωσή της εντάχθηκε στο Κομμουνιστικό Κόμμα του Μεξικού (PCM), όπου συνάντησε τον Ριβέρα ξανά. Τού έδειξε κάποιους πίνακές της και αυτός την ενθάρρυνε να συνεχίσει την ενασχόλησή της με την ζωγραφική.

Ο γάμος με τον Ριβέρα

Μετά τον γάμο της με τον Ριβέρα το 1929, η Κάλο άλλαξε το προσωπικό και καλλιτεχνικό της ύφος. Άρχισε να φορά την παραδοσιακή αμφίεση των ιθαγενών Τεχουάνα, που έγινε το σήμα κατατεθέν της: Λουλουδάτο κεφαλομάντηλο, χαλαρή μπλούζα, χρυσά κοσμήματα και μακρόστενη πτυχωτή φούστα. Στο ίδιο μήκος κύματος και ζωγραφική της με αυξανόμενο το ενδιαφέρον της για την μεξικάνικη λαϊκή τέχνη. H ζωγραφική της έγινε πιο επίπεδη και περισσότερο αφηρημένη από την προηγούμενη.

Από το 1930 έως το 1933 το ζευγάρι έζησε στις ΗΠΑ, όπου ο Ριβέρα είχε λάβει παραγγελίες από διάφορες πόλεις για να ζωγραφίσει τοιχογραφίες. Κατά την διάρκεια της παραμονής της η Κάλο είχε δύο δύσκολες εγκυμοσύνες που κατέληξαν σε αποβολές.

Μετά από μια αποβολή στο Ντιτρόιτ και αργότερα το θάνατο της μητέρας της, η Κάλο ζωγράφισε μερικά από τα πιο οδυνηρά έργα της. Στο «Νοσοκομείο Χένρι Φορντ» (1932), απεικονίζει μια αιμορραγούσα ετοιμογέννη σε ένα νοσοκομειακό κρεβάτι με φόντο ένα άγονο τοπίο και στον πίνακα «Η Γέννηση Μου» (1932), μια σκηνή τοκετού.

Η Φρίντα Κάλο και τα στερεότυπα

Η Φρίντα έκανε όλα όσα θεωρούνται «μη θηλυκά» την εποχή εκείνη. Κάπνιζε, έπαιζε μποξ, έπινε, διεκδικούσε τα δικαιώματά της, προκαλούσε την ανδροκρατούμενη κοινωνία να ανταγωνιστεί μαζί της.

Όσο για τη φημισμένη φυσιογνωμία της, η Φρίντα παραμένει διάσημη για την άρνηση της να «κρύψει» τα πιο «αντρικά» χαρακτηριστικά της, όπως το γνωστό μονόφρυδό της, αλλά και το μουστάκι της. Μάλιστα, στις αυτοπροσωπογραφίες της τόνιζε τα χαρακτηριστικά αυτά, ενώ στο ημερολόγιο της έγραφε: «Το πιο σημαντικό μέρος του σώματος είναι το μυαλό. Από το πρόσωπο μου μ’αρέσουν τα φρύδια και τα μάτια μου». Η Φρίντα Κάλο ήταν και ανοιχτά αμφιφυλόφιλη και περήφανη για αυτό, χωρίς να το κρύβει, μία εποχή που αυτό θα μπορούσε να αποδειχτεί μέχρι και επικίνδυνο για τη ζωή της.

Οι πρώτες ατομικές εκθέσεις

Το 1933, η Κάλο και ο Ριβέρα επέστρεψαν στο Μεξικό, όπου εγκαταστάθηκαν σε μια νεόκτιστη κατοικία αποτελούμενη από μεμονωμένους ξεχωριστούς χώρους που ενώθηκαν με μια γέφυρα. Η κατοικία έγινε τόπος συγκέντρωσης για καλλιτέχνες και πολιτικούς ακτιβιστές και το ζευγάρι φιλοξένησε μεταξύ άλλων, τον Λέοντα Τρότσκι και τον Αντρέ Μπρετόν, «τον πάπα του σουρεαλισμού», που υπερασπίστηκε το έργο της Κάλο. Ο Μπρετόν έγραψε το εισαγωγικό κείμενο για το πρόγραμμα της πρώτης ατομική της έκθεσης, περιγράφοντάς την ως αυτοδίδακτη σουρεαλίστρια. Η έκθεση πραγματοποιήθηκε στη γκαλερί «Julien Levy» της Νέας Υόρκης, το 1938, με μεγάλη επιτυχία.

Αυτοπροσωπογραφία στα σύνορα ΗΠΑ-Μεξικού (1932)

Την επόμενη χρονιά η Κάλο ταξίδεψε στο Παρίσι για να δείξει το έργο της. Εκεί συναντήθηκε με πολλούς σουρεαλιστές, συμπεριλαμβανομένου του Μαρσέλ Ντισάν, του μοναδικού σουρεαλιστή ζωγράφου που εκτιμούσε. Το Μουσείο του Λούβρου αγόρασε τον πίνακά της «Το Κάδρο» (1938), δείγμα ότι η δουλειά της άρχισε να αναγνωρίζεται στην Ευρώπη. Ήταν ο πρώτος πίνακας μεξικανού καλλιτέχνη του 20ού αιώνα που το διάσημο μουσείο ενέτασσε στις συλλογές του, αναμφισβήτητος τίτλος για την Κάλο.

Ο χωρισμός και η επανασύνδεσή της με τον Ριβέρα

Οι εξωσυζυγικές σχέσεις και των δύο – συμπεριλαμβανομένων της σχέσης του Ριβέρα με την μικρότερη αδελφή της Κάλο και της Κάλο με άνδρες και γυναίκες – υπονόμευσαν τον γάμο τους και το ζευγάρι οδηγήθηκε σε διαζύγιο το 1939.

Η Κάλο και η Ριβέρα γρήγορα επανασυνδέθηκαν και μέσα στο 1940 μετακόμισαν στο πατρικό της, γνωστό ως «Το Γαλάζιο Σπίτι» (Casa Azul), στο Κογιοακάν. Το 1943, η Κάλο διορίστηκε καθηγήτρια ζωγραφικής στην Σχολή Καλών Τεχνών « La Esmeralda». Η υγεία της όμως διαρκώς χειροτέρευε και έβρισκε ανακούφιση στο αλκοόλ και τα ναρκωτικά. Παρ ‘όλα αυτά, συνέχισε να είναι παραγωγική κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του’ 40. Ζωγράφισε πολυάριθμες αυτοπροσωπογραφίες με ποικίλα, χτενίσματα, ρούχα και εικονογραφία, που δείχνει πάντα τον εαυτό της με ένα απαθές, αποφασιστικό βλέμμα, για το οποίο έγινε διάσημη.

Το τέλος της

Η Φρίντα Κάλο υποβλήθηκε σε πολλές χειρουργικές επεμβάσεις στα τέλη της δεκαετίας του ’40 και στις αρχές της δεκαετίας του ’50, συχνά με παρατεταμένη παραμονή στο νοσοκομείο. Την ίδια περίοδο αντιμετώπισε έντονα κινητικά προβλήματα, που απεικονίζονται χαρακτηριστικά στον πίνακα «Αυτοπροσωπογραφία με το πορτρέτο του δρος Φάριλ (1951)», όπου είναι καθισμένη σε αναπηρική καρέκλα. Η πρώτη της ατομική έκθεση στην Πόλη του Μεξικού το 1953, την βρήκε σοβαρά άρρωστη στο κρεββάτι ενός νοσοκομείου. Θα αφήσει την τελευταία της πνοή ένα χρόνο αργότερα, στις 13 Ιουλίου 1954, στο «Γαλάζιο Σπίτι».

Μετά το θάνατο της, το «Γαλάζιο Σπίτι» έγινε μουσείο αφιερωμένο στην ζωή και το έργο της, με πρωτοβουλία του Ντιέγκο Ριβέρα. Το 1995, εκδόθηκαν το Ημερολόγιο της, που καλύπτει τα έτη 1944-1954, και οι Επιστολές της.

Η φήμη της

Η Φρίντα Κάλο δεν υπήρξε τυχαία μια από τις σημαντικότερες ζωγράφους του 20ου αιώνα. Μέσα από την τέχνη της εξέφρασε εμπειρίες που είχε ζήσει η ίδια με ρεαλιστικό τρόπο, ακόμα κι αν αποτελούσαν θέματα-ταμπού για την εποχή. Στους πίνακες της βλέπουμε εκτρώσεις, αποβολές, γέννες, θηλασμό και πολλές ακόμα εμπειρίες. Το γυναικείο σώμα το αντιμετωπίζει με ρεαλισμό και πολλές φορές οι πίνακές της σοκάρουν, γιατί μας φέρνουν σε επαφή με την πραγματική ζωή των γυναικών και όχι στην ωραιοποιημένη μορφή της

Αν και η Φρίντα Κάλο ήταν μια επιτυχημένη καλλιτέχνιδα στη διάρκεια της ζωής της, η μεταθανάτια φήμη της αυξήθηκε σταθερά από τη δεκαετία του 70 και έφτασε σε αυτό που ορισμένοι κριτικοί ονομάζουν «Φρινταμάνια» τον 21ο αιώνα. Τα γεγονότα της ζωής της, ο τραυματισμός, οι ερωτικές της υποθέσεις και η καταφυγή στο αλκοόλ και τα ναρκωτικά – ενέπνευσαν πολλά βιβλία και ταινίες μετά τον θάνατό της.

Παραμένει όμως πηγή έμπνευσης για τις γυναίκες σε κάθε εποχή. Έζησε ελεύθερα, απεικόνισε τον πόνο, «ζωγράφισα τη δική μου πραγματικότητα».

Λίγες μέρες πριν πεθάνει, στις 13 Ιουλίου του 1954, έγραψε στο ημερολόγιό της: «Ελπίζω η έξοδος να είναι χαρούμενη – και ελπίζω να μην επιστρέψω ποτέ – Φρίντα».

Read more

ΤΕΧΝΗ

Museum of London: Το μπαλόνι Trump Baby είναι το νέο του απόκτημα και είναι διαθέσιμο για εκθέσεις

ΤΕΧΝΗ

Caffè Florian: Το στέκι του Μονέτ και του Γούρχολ απειλείται με λουκέτο

ΤΕΧΝΗ

Leonardo Da Vinci: Η περίεργη ιστορία του ακριβότερου έργου τέχνης στον κόσμο

ΤΕΧΝΗ

Rihanna: Η θρυλική καλλιτέχνης Lorna Simpson υμνεί τη μαύρη σύγχρονη ομορφιά μέσα από το εξώφυλλο του Essence

ΤΕΧΝΗ

Les Fleurs Du Male: Τα έργα της Alina Gross είναι μια αναφορά στη γυναικεία σεξουαλικότητα

ΤΕΧΝΗ

Νέα Υόρκη: Ένα εντυπωσιακό αρχιτεκτόνημα κλείνει για το κοινό καθώς προσελκύει... αυτοκτονίες

ΤΕΧΝΗ

MOMus Θεσσαλονίκης: Το αποτύπωμα της πανδημίας σε δύο εκθέσεις

ΤΕΧΝΗ

Support Art Workers: Οι Βραδινές Βόλτες των ανθρώπων της τέχνης [vid]